| Kitaaba | Barreessaa | Ragsa (Evidence) | |---------|------------|------------------| | Seera Uumamaa | Musees | Yishuu’aa 8:31; Luqaa 24:27 | | Isaayyaas | Isaayyaas | Isaayyaas 1:1; Matayyos 3:3 | | Faaruma 23 | Daawit | Matayyos 22:43 | | Luqaa | Luqaa | Luqaa 1:1-4; Qolosaayis 4:14 | | Mul’ata | Yohannis | Mul’ata 1:1, 4, 9 |


Macaafni Qulqulluu barreessitoota gara 40 ol ta’an, yeroo waggaa 1,500 ol ta’e (Kitaaba Duraa fi Haaraa gidduu) keessatti barreeffame.

Namoonni morman: "Eenyutu Macaafa Qulqulluu barreesse? Waan namoonni barreessaniif, dogoggorsa fi wal mormii jira."

Deebiin qorannoo seenaatiin irratti hundaa’e:


Kiristaanonni Macaafa Qulqulluu “kitaaba Waaqayyo” jedhanii amanu. Waraqni lamaan Xiyuu 3:16 (Kitaaba Haaraa) akka nu barsiisu:

“Waraqni hundi Hafuura Waaqayyoon baafamee barreeffame.”

Haaluma kanaan, namoonni barreessan yeroo barreessanitti, Waaqayyo isaan fayyadamee sagalee Isaa barreessise. Kanaafuu, Macaafni Qulqulluu sooromsa Waaqayyoo fi dadammaqina namootaa walitti makuudhaan uumame.

Yaanni kun kan nama hin rifachiisu: Waaqayyo yeroo namoota barreessanitti, akka namoonni kun aango isaanii, ogummaa isaanii, haala lubbu isaaniitiin barreessaniif fayyadame. Kanaafuu, Fayyuumni (Psalm) kan Daawit (mootii fi walakkaa), Seerlugaawwan (Law) kan Muse (hooggantaa fi ragaa), fi Raajiiwwan (Prophet) kan Isaayaas, Yermiyaas, fi Daaniyel fakkeenyaaf. Namni tokko tokko (fakkeenyaaf, Lukkas, namtokko doktor ture) ogummaa isaa fayyadamee qorannoo godhee barreesse.


Dawit mooticha Iiraa’el, “Muziin Faarfannaa” jedhama. Inni baay’ee Faarfannaa 73 (akk. tokko tokko) barreesse. Fak. Faarfannaa 23: "Waaqayyo tiksee koo."

Here are some of the key human writers of the Bible:

| Author | Wrote (Main Books) | Time Period (Approx.) | | :--- | :--- | :--- | | Muse (Moses) | Sefer Uumama, Baʼuu, Lewwiiwwan, Lakkoofsa, Keessa deebii (Torah/Pentateuch) | ~1400 BC | | Yishaq (Joshua) | Yishaq | ~1350 BC | | Samuel | Yeremiyaa, Yeremiyaa, Samuel (parts) | ~1000 BC | | Dawit (David) | Faar. Fayyadduu (many Psalms) | ~1000 BC | | Solomoon (Solomon) | Faarfannaa Faar. Fayyadduu, Kitaaba Keewwan, Waliigala | ~950 BC | | Isaayaas (Isaiah) | Isaayaas | ~700 BC | | Yeremiyaas (Jeremiah) | Yeremiyaas, Mashee. Yeroo Boo. | ~600 BC | | Daan’eel (Daniel) | Daan’eel | ~550 BC | | Mattewos (Matthew) | Mattewos (Gospel) | ~60 AD | | Maarqos (Mark) | Maarqos | ~60 AD | | Luqas (Luke) | Luqas, Hoji. Rasuulota | ~60 AD | | Yohannis (John) | Yohannis, 1,2,3 Yohannis, Mul’ata | ~90 AD | | Rasuul Phaawulos (Paul) | Room, 1&2 Qorontos, Galaatiyaa, Efesoon, etc. (13 letters) | ~50-65 AD | | Phexros (Peter) | 1&2 Phexros | ~65 AD |